Cách giữ gốm không men trong nhà

Một món gốm Bàu Trúc cần được giữ theo cách khác với chiếc bát sứ trong tủ bếp. Khác biệt nằm ở mặt gốm hơn là ở kiểu dáng, vì gốm không tráng men và được nung lộ thiên ở khoảng 800°C. Mọi thói quen dưới đây đều xuất phát từ một điều: mặt gốm không có lớp men nào bọc ngoài.

Không men nghĩa là không có lớp bịt

Sành sứ tráng men phổ thông nung ở trên 1200°C và có một lớp men phủ kín mặt đồ. Gốm Bàu Trúc nung ở khoảng 800°C và không tráng men. Hai con số này chỉ cho thấy hai loại đồ đi qua hai khoảng lửa rất khác nhau. Điều quyết định cách giữ gốm là việc không có men, nên chỗ tay chạm vào chính là mặt đất nung trần.

Cũng cần nói rõ rằng trang này chưa có tài liệu nào đo độ xốp của xương gốm Bàu Trúc. Vì vậy trang không nêu con số về độ xốp và không giảng cơ chế bên trong thành bình. Điều chắc chắn, kiểm được bằng mắt và bằng tay, là gốm không có men, mặt ngoài nhám và không bao giờ bóng.

Điều chắc chắn thứ hai là đất nung không men thoát hơi. Vì vậy món đồ hợp với việc trồng cây, ủ và đựng nước hơn là giữ kín. Thoát hơi chính là công dụng của loại đồ này, nên đừng mong nó kín tuyệt đối như một chiếc lọ thủy tinh, cũng đừng coi chuyện không kín là hỏng.

Rửa: nước là đủ

• Rửa bằng nước sạch, xoa bằng tay hoặc khăn mềm.
• Tránh xà phòng mạnh và chất tẩy, vì mặt gốm là đất nung trần, không có lớp men nào phủ ngoài.
• Để gốm khô tự nhiên ở chỗ thoáng, úp nghiêng cho thoát nước.
• Không cho vào máy rửa bát và không cho vào lò vi sóng.

Gạch cuối có lý do riêng. Máy rửa bát và lò vi sóng đều đưa nhiệt vào món đồ nhanh và không đều, còn món đồ này chỉ được nung đúng một lần, trong một đống rơm cháy vài giờ ngoài sân. Món nào đặt được lên bếp thì mô tả của món đó ghi rõ, như nồi kho dùng trên bếp lửa nhỏ hoặc bếp than.

Chống va đập

Một chiếc bát sứ có lớp men cứng bọc ngoài, còn món gốm này thì không. Chỗ chạm vào mặt bàn, chỗ va vào vòi nước hay chỗ hai món cạ vào nhau đều là mặt đất nung trần.

Gốm Bàu Trúc còn có một điểm riêng là đáy tròn. Vì không làm trên bàn xoay, món đồ không có chân đế vành để đứng mà tì xuống mặt bàn bằng một vùng cong. Khi đặt trên mặt đá hoặc mặt gạch, chỉ cần kéo lê một cái là sứt đáy.

• Lót một miếng nỉ, một khoanh vải hoặc một vòng dạ dưới đáy.
• Nhấc lên khi cần di chuyển, đừng đẩy trượt trên mặt bàn.
• Đặt tránh mép bàn và tránh chỗ trẻ con với tới.

Vệt lửa và rịn ẩm không phải hỏng

Có hai điều người dùng hay hiểu nhầm là lỗi.

Điều thứ nhất là vệt lửa. Mảng vàng đỏ và mảng ám đen trên cùng một món là dấu của chỗ món đồ nằm trong đống rơm lúc nung. Bài về buổi nung lộ thiên kể kỹ vì sao một đống rơm cháy ngoài trời để lại hai màu như vậy. Ở đây chỉ cần biết đó là dấu của lửa, không phải vết bẩn hay hàng lỗi.

Điều thứ hai là rịn ẩm. Khi đổ nước vào lần đầu, mặt ngoài có thể sẫm màu lại hoặc lấm tấm ướt. Nếu không muốn có vệt ẩm trên mặt gỗ, bạn hãy kê một chiếc đĩa lót bên dưới.

Dấu hiệu đáng lo thì khác hẳn và nhìn là thấy: một đường nứt chạy xuyên thành, hoặc nước chảy thành dòng chứ không rịn.

Khi nào nên nhắn cho xưởng

Bạn hãy nhắn cho xưởng khi món đồ bị nứt, thủng, hoặc đã sứt lúc đến tay. Hãy gửi kèm ảnh chụp thẳng chỗ hỏng và ảnh cả món, vì nhắn càng sớm thì càng dễ xử lý.

Khi không chắc, bạn cũng nên nhắn. Người làm ra món đồ nhìn ảnh sẽ biết một vệt sẫm màu là bình thường hay là vết nứt tóc, còn người mua thì thường không biết. Hỏi một câu vẫn rẻ hơn nhiều so với việc dùng tiếp một món đã nứt.